محمد حسن خان اعتماد السلطنه
222
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
مد الله عمره العزيز . حاج مولى حاج محمد طهرانى جامع المعقول و المنقول بود و از كافهء فنون و عامهء صناعات ربطى عظيم داشت و در مدرسهء مرحوم دوستعلى خان نظام الدوله تدريس مىكرد . وقتى كه استاد الحكماء و المتألهين حاج مولى هادى سبزوارى « اسرار الحكم » را به نام گرامى اين شاهنشاه اسلامپناه ايده الله تصنيف كرد عزيمت ملوكانه بر آن بود كه اين كتاب را با اين جناب مذاكره فرمايند . بارى در مراجعت از حج نيابتى نظام الدوله مشاراليه بين الحرمين به رحمت حق فايز گرديد و منصب تدريس آن مدرسه وراثة بر برادرش ملا محمد صادق قرار گرفت . آقا محمد رضا [ قمشهاى ] از اهل قميشهء اصفهان و از صناديد مدرسين كتب عرفان بود . اواخر عمر به طهران آمد در مدرسهء ميرزا شفيع صدر اعظم مجلس افاضت و افادت همى داشت . كتب محى الدين و شروح آنها را به ضميمهء ساير مصنفات متصوفه و رسايل عرفاء تدريس مىفرمود . مردى درويشنهاد و بلا ادعاء و بىتعين بود . امسال كه يكهزار و سيصد و شش هجرى است در دار الخلافه وفات يافت . نزديك نزع با خواص خود گفته بود كه آيا اسب سفيدى را كه حضرت صاحب عليه السلام براى سوارى من فرستادهاند ديديد ؟ حاج ميرزا يحيى قزوينى در فنون عربيه استادى معظم ، در سطوح فقهيه مدرسى مسلم بود . بر شرح جلال الدين سيوطى « الفيه » را تعليقات نافع نوشته . در محبت اهل البيت عليهم السلام مقامى منيع داشت . اواخر عمر در قزوين تفسير مىگفت و احيانا موعظه مىكرد . آقا سيد موسى همدانى از فضلاء آن ملك معدود مىگرديد و براى تكميل ادبيات تا به شهر هرات رفته بود . رسالهاى در اسرار الصلاة به فارسى نوشته ، رحمة الله عليه . آقا سيد موسى قزوينى خلف مير شجاع امروز از مدرسين سطوح است و در قزوين جماعتى از طلبهء علوم شرعيه بر وى شاگردى مىكنند ، وفقه الله . حاج ميرزا احمد قزوينى خلف مرحوم ملا صفر على مجتهد گيلانى ساكن قزوين از علماء و ائمهء آن ولايت بود و در مسجد مدرسهء مولى ويردى خان واقعه در محلهء قوى ميدان قزوين امامت مىكرد . چون فوت شد برادرش ميرزا حسين به جاى وى برقرار گرديد . در اين تاريخ او نيز به رحمت الهى فايز شده است .